Bazı cihazları çöpe atmaya kıyamıyorum. Çalışıyorlarsa hele, hiç kıyamıyorum. Ne kadar eski olduklarının da pek önemi yok. Bir şeyin artık güncel yazılımları çalıştıramıyor olması, onun gerçekten işe yaramaz olduğu anlamına gelmiyor bence.
Elimde 2009 model, Core 2 Duo işlemcili ve 4 GB RAM'li bir Mac mini vardı. Apple'ın çoktan unuttuğu, günümüz standartlarında telefonlarımızdan bile güçsüz kalabilen küçük bir bilgisayar.
Üstelik üzerinde hâlâ Mac OS X Mavericks 10.9.5 çalışıyor.
Normal şartlarda böyle bir cihazı ya koleksiyonluk saklarsınız ya da bir çekmecenin derinliklerine gönderirsiniz. Benim aklıma başka bir şey geldi:
Bu küçük arkadaş neden 7 gün 24 saat yayın yapan bir YouTube radyosu olmasın?
Hem uzun zamandır böyle bir radyo kurma fikrim vardı hem de bunun için yeni bir bilgisayar satın almak bana biraz saçma geliyordu. Sonuçta yapacağımız iş belli. Müzikler çalacak, ekranda güzel bir animasyon dönecek ve yayın hiç durmadan devam edecek.
Peki 2009 model bir bilgisayar bunu yapabilir miydi?
Bunu öğrenmenin tek yolu denemekti.
İlk plan: Linux kurar, yolumuza bakarız
Başlangıçta planımız oldukça basitti. Mac mini'ye Debian kuracak, masaüstü arayüzünü tamamen kaldıracak, FFmpeg ile yayın yapacaktık.
Hatta kurulum USB'sini, eski Apple EFI sistemini, DVD'den başlatma seçeneklerini falan araştırmaya başladık.
Sonra bir anda düşündüm: Bir dakika, bu makinede zaten çalışan bir işletim sistemi var. Üstelik Mavericks, yaşına rağmen hiç de fena çalışmıyor.
Neden önce bunu değerlendirmiyoruz?
Bazen bir şeyi modernleştirmek için her şeyini değiştirmek gerekmiyor. Mevcut sistem yapacağımız işi karşılıyorsa bırakın çalışsın.
Böylece Linux planını rafa kaldırdık. Mavericks'le devam etmeye karar verdik.
Tabii bu kararın bizi nasıl bir maceraya sürükleyeceğinden henüz haberimiz yoktu.
2013'ten 2026'ya uzanan SSH macerası
Mac mini'yi monitörsüz kullanmak istiyordum. Atölyedeki bir köşede kendi halinde çalışmalı, ben de başka bir bilgisayardan bağlanabilmeli, dosyaları gönderebilmeli, gerektiğinde müdahale edebilmeliydim.
Bunun için SSH yeterliydi.
En azından teoride.
MacBook Air'imden bağlanmayı denedim. Mac mini cevap veriyor ama bağlantı kurulamıyordu. Çünkü bir tarafta güncel OpenSSH 10.2, diğer tarafta Mavericks döneminden kalma OpenSSH 6.2 vardı.
Aradan geçen yıllarda güvenli kabul edilen şifreleme algoritmaları değişmiş. MacBook'un kabul etmek istemediği yöntemleri Mac mini hâlâ kullanıyordu.
İki bilgisayar birbirini görüyor ama bir türlü anlaşamıyordu.
Biraz eski otomobillerin yeni teşhis cihazlarıyla konuşamamasına benziyor.
Önce farklı algoritmalar denedik, ardından 2222 numaralı port üzerinden geçici bir SSH sunucusu açmayı başardık.
İçeri girdik!
Ama bu kez de hata ayıklama kayıtları terminali doldurmaya başladı. Bir noktada yazdığımız komutlar bile düzgün çalışmıyordu.
Burada işi ChatGPT Work'e devrettim.
Work, terminal üzerinden Mac mini'nin yapılandırmasını incelemeye başladı. Yeni SSH anahtarları oluşturduk, kullanıcı yetkilerini düzenledik, ayarları yedekledik ve sonunda normal 22 numaralı SSH bağlantısını çalışır hale getirdik.
Artık Mac mini'ye uzaktan erişebiliyorduk.
17 yıllık bir bilgisayar için ilk engel aşılmıştı.
Eski Mac'e yeni yazılım öğretmek
Şimdi sıra yayın yazılımındaydı.
FFmpeg kullanacaktık. Çünkü bizim ihtiyacımız olan şey OBS gibi kapsamlı bir yayın stüdyosu değil, video ve ses akışını mümkün olduğunca az kaynak tüketerek YouTube'a gönderecek bir yazılımdı.
Yalnız küçük bir sorun vardı.
Mavericks o kadar eskiydi ki güncel yazılım kurulumlarının çoğu doğrudan çalışmıyordu.
Önce işletim sistemine uygun Apple Command Line Tools paketini bulduk. Ardından MacPorts 2.12.7'yi kurduk. Biraz bağımlılık, biraz uyumluluk, biraz derleme derken FFmpeg 4.4.8'i çalışır hale getirdik.
Bu arada en çok hoşuma giden şeylerden biri şu oldu:
2009 model bir bilgisayarda, 2026 yılında, yapay zekâ yardımıyla yeniden yazılım geliştirip sistem kurabiliyorduk.
Bilgisayarın yaşı değişmiyor ama onu kullanmak için elimizdeki imkânlar inanılmaz değişmiş.
Eskiden böyle bir uyumluluk sorununu çözmek için forumların diplerinde saatlerce dolaşmak, eski dokümantasyonları karıştırmak gerekirdi. Şimdi yapay zekâ ile birlikte, sorunları tek tek teşhis edip ilerleyebiliyoruz.
Elbette her şey tek seferde çalışmıyor. Ama zaten işin eğlenceli tarafı da biraz burada.
Core 2 Duo'ya gereksiz iş yaptırmayalım
Yayın sistemini tasarlarken en önemli kararlarımızdan biri, Mac mini'yi sürekli video kodlamak zorunda bırakmamaktı.
Sonuçta karşımızda günümüzün çok çekirdekli işlemcilerinden biri yok. Core 2 Duo var. Ona biraz saygılı davranmak gerekiyor. :)
Çözümümüz oldukça basit oldu.
Yayında kullanacağımız animasyonu güçlü MacBook'ta önceden 720p, 30 FPS, H.264 formatında hazırlıyoruz. Mac mini ise bu hazır görüntüyü tekrar kodlamadan YouTube'a gönderebiliyor.
Müzikler de benzer şekilde hazırlanıyor. MP3 dosyaları gerektiğinde AAC formatına dönüştürülüp önbelleğe alınıyor.
Böylece işlemcinin sürekli aynı işleri tekrar tekrar yapmasına gerek kalmıyor.
Bir de çalma listesi sistemi hazırladık. Müzikler klasördeki dosya isimlerine göre sıralanıyor, sırayla çalınıyor ve son parçadan sonra yeniden başa dönüyor. Yeni müzik eklersek sonraki turda listeye katılıyor.
Kısacası eski Mac mini'nin yapması gereken işi olabildiğince basitleştirdik.
Bence eski donanımları yeniden değerlendirmenin püf noktası da bu: Onlardan günümüz bilgisayarları gibi davranmalarını beklemek yerine, yapacakları işi donanımlarına göre tasarlamak.
Bir de kendi kontrol panelimizi yaptık
İş yalnızca terminalden yayın başlatmakla kalmadı.
MacBook üzerinden kullanabileceğim küçük bir yönetim paneli de hazırladık.
Bu panelden müzik yükleyebiliyor, animasyonu değiştirebiliyor, yayın sisteminin durumunu görebiliyor ve radyoyu başlatıp durdurabiliyorum.
Sonradan bir de yüklü şarkılar ekranı ekledik. Müzikler çalma sırasına göre listeleniyor, arama yapılabiliyor ve liste yenilenebiliyor.
Burada hoşuma giden şey, sistemin giderek küçük bir ürüne dönüşmeye başlaması oldu.
Başlangıçta eski bir bilgisayara birkaç komut yazacaktık. Şimdi elimizde kendi yönetim paneli, dosya yapısı, servisleri ve uzaktan erişimi olan küçük bir radyo altyapısı var.
Mesleki deformasyon olsa gerek; bir şeyin arayüzü varsa onu biraz daha kullanışlı hale getirmeden bırakamıyorum.
Peki atölye dışında ne olacak?
Radyo atölyemde çalışacak ama ben her zaman orada olmayacağım.
Dolayısıyla sistemi evden, başka bir şehirden veya seyahatteyken de kontrol edebilmek istiyordum.
Üstelik atölyede sürekli açık kalabilecek başka bir güncel bilgisayar da yoktu.
Burada mevcut DigitalOcean sunucumu değerlendirdik.
Mac mini, dışarı doğru bir SSH bağlantısı açarak sunucuma bağlanıyor. Ben de MacBook üzerinden bu bağlantıyı kullanarak Mac mini'ye ulaşabiliyorum.
Buna ters SSH tüneli deniyor.
Güzel tarafı, atölyenin modeminde Mac mini için internete açık bir SSH portu oluşturmamıza gerek kalmaması.
Dahası, DigitalOcean sunucusu radyo yayınını taşımıyor. Müzik ve görüntü doğrudan Mac mini'den YouTube'a gönderiliyor. Sunucu yalnızca yönetim bağlantısı için kullanılıyor.
Sistemi gerçekten test etmek için MacBook'u telefonumun hotspot'una bağladım.
Atölyenin ağından çıktık. SSH bağlantısını denedik, çalıştı. Yönetim panelini açtık, çalıştı. Dosya gönderdik, o da çalıştı.
Hatta tüneli özellikle kapatıp kendiliğinden yeniden kurulup kurulmadığını kontrol ettik.
O da çalıştı.
Artık atölyemde duran bu eski bilgisayara dünyanın başka bir yerinden müdahale edebileceğim bir altyapımız vardı.
Fişi çekince ne olacak?
Gelelim benim en sevdiğim testlerden birine.
Bu cihaz 7/24 çalışacaksa elektrik kesintilerinden sonra da kendi kendine toparlanabilmeli.
Uyku modunu kapattık, macOS'un elektrik kesintisinden sonra yeniden açılma ayarını etkinleştirdik ve sistem servislerini otomatik başlatılacak şekilde yapılandırdık.
Önce normal bir yeniden başlatma yaptık.
Her şey geri geldi.
Sonra cihaz çalışırken elektrik kablosunu çektik.
Bir süre sonra yeniden taktık.
Mac mini kendi kendine açıldı. Wi-Fi bağlantısı geri geldi, SSH tüneli yeniden kuruldu ve radyo servisimiz ayağa kalktı.
İşte böyle anlarda bu işlerden neden keyif aldığımı hatırlıyorum.
Tabii bir de küçük ders çıkardık. Mac mini'yi normal şekilde kapatıp atölyenin başka bir köşesine taşıdığımda, elektriği takınca kendiliğinden açılmasını bekledik.
Açılmadı.
Çünkü elektrik kesintisinden sonra otomatik açılmakla, düzgün şekilde kapatılmış bir bilgisayarın elektrik geldiğinde açılması aynı şey değilmiş.
Güç düğmesine basmam gerekti. :)
Bazen en basit görünen ayrıntılar bile insanın gözünden kaçabiliyor.
Ve sonunda ilk şarkı çaldı!
Bütün bu hazırlıkların ardından müzikleri yükledik, döngüsel animasyonu yerleştirdik, YouTube yayın ayarlarını tamamladık ve o küçük bilgisayarın ilk canlı yayınını başlattık.
Radyonun adı da Gece Mesaisi oldu.
Bir tarafta 2009'dan kalma Mac mini, diğer tarafta YouTube Live. Aralarında da yıllara meydan okuyan Mavericks, FFmpeg ve bizim hazırladığımız küçük yayın sistemi.
Ekranda animasyon dönmeye, müzik çalmaya başladığında açıkçası oldukça keyif aldım.
Çünkü bu proje yalnızca çalışan bir internet radyosu kurmak değildi. Yıllardır bir kenarda duran bilgisayarın yeniden bir işe yaramasıydı.
Üstelik artık atölyemde, kendi halinde çalışan, uzaktan yönetilebilen, elektrik kesintilerinden sonra toparlanabilen bir yayın sunucum var.
Ve artık siz de dinleyebilirsiniz!
Gece Mesaisi'ni ister kendi hazırladığım web sayfasından, ister doğrudan YouTube üzerinden açabilirsiniz:
🎧 Gece Mesaisi — Web sitesinden dinle
▶️ Gece Mesaisi — YouTube'dan dinle
Ben yıllardır bir kenarda duran bilgisayara yeni bir görev buldum. Siz de çalışırken, bir şeyler üretirken veya gece biraz daha uzun otururken ona kulak verebilirsiniz. :)
İleride işi biraz daha ileri götürme fikrim de var. Örneğin aynı radyonun birden fazla YouTube kanalına yayın yapabilmesi. Ana kanal sürekli çalışırken başka bir kanal istediğinde bu yayına katılabilecek.
Bakalım, o da başka bir macera olur.
Eski donanımlar gerçekten ne zaman eskir?
Bu projede beni en çok düşündüren şey aslında bu oldu.
Bugün bilgisayarlarımızı çoğunlukla üzerlerinde çalıştırabildiğimiz güncel yazılımlara göre değerlendiriyoruz.
Yeni işletim sistemini desteklemiyor mu? Eski.
Güncel uygulama açılmıyor mu? Kullanışsız.
Yeni işlemcilerden onlarca kat yavaş mı? Artık işe yaramaz.
Oysa bazen mesele cihazın gücü değil, ona verdiğimiz görev.
Elbette eski donanımların sınırları var. Mavericks'in güvenlik güncellemeleri almaması da görmezden gelebileceğimiz bir konu değil. Bu yüzden sistemi kontrollü tutmak, internete gereksiz servis açmamak ve güvenlik bakımını ihmal etmemek gerekiyor.
Ama her sorunun çözümü yeni bir şey satın almak da değil.
Ben eski otomobillerde de, elektronik cihazlarda da biraz böyle düşünüyorum. Bir şeyi çalışır halde tutmanın, ona yeni bir amaç bulmanın ayrı bir keyfi var.
Bir de artık yapay zekâ gibi çok güçlü bir yardımcımız var. Eskiden teknik bilgi, dokümantasyon veya zaman eksikliğinden yarım bıraktığımız pek çok fikri bugün yeniden ele alabiliyoruz.
Bence bu, eski donanımlara bakışımızı da değiştirebilir.
Benim 2009 model Mac mini'm için emeklilik biraz daha ertelendi.
Şimdi atölyenin bir köşesinde yeni görevini yerine getiriyor.
Daha ölmedin ufaklık. Daha çalacak çok şarkımız var. :)